رفتار و عقیده انسانی در زمان حال، در معرض تغییراتی عمیق‌تر و ناراحت کننده‌تر از تغییراتی است که پس از ظهور فلسفه و ثروت در یونان و پایان دادن به دین قدیم یونانیان تاکنون صورت گرفته است. امروز دوباره عصر سقراط است. زندگی اخلاقی ما با انحلال عادات و عقاید قدیم در معرض تهدید است و زندگی عقلانی ما در سرعت و گسترش است. همه اعمال و اندیشه‌های ما تازه و در مرحله آزمایش است و هنوز چیزی محقق و مستقر نگشته است. وسعت، پیچیدگی و تنوع تغییرات زمان ما بی سابقه است. انتقال از کشاورزی به صنعت و از ده به شهرهای کوچک و آن گاه شهرهای بزرگ، علم را بالا برده و هنر را پایین آورده، اندیشه را آزاد کرده و به حکومت استبداد خاتمه داده است. حکومت‌های دموکراتیک و سوسیالیستی پدید آورده، زن را آزاد ساخته، ازدواج را سست کرده و اخلاقیات قدیم را نقض کرده و تجمل را جایگزین ریاضت و لذت‌جویی را جانشین تقدس ساخته است.

کتاب حاضر که ابتدا در سال ۱۹۲۹ میلادی با عنوان «کاخ‌های فلسفه» به چاپ رسیده مشتمل بر نظریات خاص نویسنده (ویل دورانت) درباره مسایل اساسی زندگی و سرنوشت انسان است. این کتاب تلاشی برای رسیدن به فلسفه‌ای متناسب و هماهنگ با زندگی است.

در این اثر با رویکردی تطبیقی به بررسی دیدگاه‏های فلسفی در مورد «مساله واحد» در فلسفه اسلامی، فلسفه غرب و سایر فلسفه‏های معتبر دنیا پرداخته شده و نسبت بین واحد و کثیر و نسبت آن ها با جهان هستی و مابعدالطبیعه بررسی گردیده است. نویسنده در این کتاب می‏‏کوشد تا ضمن بررسی مفهوم واحد در جریان ها و مکاتب مختلف فکری به ویژه ادیان بزرگ شرق و غرب، رابطه این مفهوم با برخی مفاهیم دیگر که بسیار از نظر وی مهم و اساسی هستند از قبیل عرفان، خود، اخلاق، آرمان های اجتماعی و نظامات فکری را نیز بررسی کرده و چگونگی ارتباط بین هر یک از آن ها با عقیده به یک مبدا و منشا واحد برای جهان هستی، یا عقیده به یک اصل و مبدا واحد برای نظام‏اندیشگی را مورد بحث قرار دهد. توجه به نقش و جایگاه ویژه مابعد الطبیعه در منظومه دانش بشری، قایل بودن به کارکردی متفاوت از علوم تجربی یا علوم جزیی برای آن و دفاع از حیثیت فلسفه نظری در روزگاری که غلبه دیدگاه‏های پوزیتیوسیتی برخی اذهان را نسبت به نقش ایجابی آن به تردید افکنده بود از جمله دیگر ویژگی‏های این کتاب است که نویسنده تلاش می‏‏کند تا با تعقیب جریان ها و خط‏مشی‏های فکری مختلف در ورای همه تنوع‏ها و کثرت‏های هستی‏شناختی و معرفت‏شناختی به جست وجوی اندیشه یک امر واحد و پایا که از ورای همه این گوناگونی‏ها با دیده بصیرت و تامل قابل رویت است و سبب پیوند و اتصال همه این کثرت‏هاست، برآید و آن را از پشت پرده مفاهیم و عناوین یا تلقیات و برداشت‏های مختلف هر بار مورد شناسایی و بازشناسی قرار دهد. نکته مهم دیگر در این کتاب جست وجوی اندیشه «واحد» در فلسفه‏ها و فرهنگ گوناگون است که نویسنده سعی کرده است با رعایت انصاف و تعهد علمی دیدگاه‏های صاحب هر مکتب خاص را از زاویه دید خود آن ها بازتاب نماید و صرفاً قرایت آن ها را از مساله واحد منعکس کند و از تعصب و پیش داوری نسبت به این دیدگاه و تحمیل دیدگاه شخصی خویش به آن ها پرهیز نماید و در عین حال از مداقه درباره آن و ارزیابی عقلانی نسبت به آن نیز غفلت ننماید. وی نخست تعریفی از مابعدالطبیعه واحد و کثیر پرداخته و سپس به تحلیل این عقیده که مابعدالطبیعه واحد و کثیر به مرحله ماقبل علمی تفکر تعلق دارد و در فلسفه جدید جایگاهی ندارد می‏‏پردازد و به این باور می‏‏رسد که در فلسفه قدیم و جدید تفکر روشنی از مساله واحد و کثیر وجود نداشته و همه اندیشه‏ها در این زمینه مبهم بوده و تعریف دقیقی از مفهوم واحد و کثیر ارایه نشده است، وی همچنین از منظری فلسفی و دینی دیدگاه‏های فلاسفه و ادیان مختلفی مانند آیین دایو، آیین بودا، دیدگاه‏های ادویته و دانته، دیدگاه اسلام و عرفان اسلامی و همچنین اندیشه فلاسفه غرب از فلسفه یونان تا عصر کنونی را در مورد اندیشه واحد و کثیر منعکس کرده و این دیدگاه‏ها را با هم مقایسه نموده است. در بخش دیگری از کتاب نویسنده به رابطه بین جهان‏شناسی (هستی‏شناسی) با مساله واحد از دیدگاه ادیان و مکاتب مختلف فلسفی پرداخته و جهان را از نظر برخی فلاسفه به منزله یک واحد در نظر گرفته که تغییردهنده خویش است و از دیدگاه برخی دیگر واحد را به مثابه امری متعالی معرفی کرده و پس از آن نسبت بین «خود» با «واحد» پرداخته و وحدت بنیادی فاعل شناسایی و متعلق شناسایی (عالم و معلوم) را از دیدگاه مکاتب فلسفی بررسی نموده است. در فصل بعدی کتاب وی به مساله شناخت و رابطه آن با عرفان پرداخته و تامل در باب عرفان را به منزله جزیی از ساختار جهان بینی دانسته و معیارهایی برای تایید ارزش معرفتی نظریه‏های مابعدالطبیعی در فلسفه‏های مختلف ارایه نموده است.

موضوع اصلی این کتاب خشونت است.«فلسفه و به خصوص فلسفه جدید با سیاست و خشونت سیاسی بی ارتباط نیست، اما این ارتباط را هیچ یک از کسانی که از موضع سیاست و با عینک سیاسی به تاریخ می‌نگرند و نظر خود را به نام فلسفه اظهار می‌کنند، در نمی‌یابند. آن‌ها از حقیقت این نسبت و رابطه بی‌خبرند و گاهی چنان سخن می‌گویند که گویی می‌خواهند نرسیدن تجدد به مقاصد تعیین شده در قرن هیجدهم را نه به ذات تجدد، بلکه به گفتار و کردار اتفاقی یا ارادی بعضی اشخاص و گروه‌ها نسبت دهند و به عبار دیگری مقصری برای شکست تجدید بیابند و مخصوصا با ایجاد غوغای تبلیغاتی و نسبت دادن خشونت به دیگران، تجاوز و خشونت خود را بپوشانند. کتاب در دوازده مجلس به نسبت میان فلسفه و خشونت و نقش میانجی سیاست در این میان می‌پردازد، نگارنده نومیدی جهان جدید را به نیست انگاری منتسب می‌کند و بنیادگرایی و خشونت شایع را محصول آن می‌داند. او فلسفه را سخن نابهنگام می‌داند و معتقد است که زبان نقادانه فلسفه با زبان سیاست و علم تفاوت بنیادی دارد و احکام این دو را نباید با یکدیگر خلط کرد، از سویی نباید از فلسفه انتظارات بی‌جا و زیاده از توان داشت.»

برجسته ترین ویژگی منش ایرانیان علاقه به تفکر فلسفی است. اما با نگاهی به تاریخ اندیشه ایران، از یک سو به نظر می رسد که ذهن ایرانی بیشتر گرایش به امور جزیی دارد و نمی تواند دستگاه فکری منسجمی را با پرداختن به اصول کلی و واقعیات مشهود بنیاد نهد و از سویی دیگر از آنجا که تفکر فلسفی در ایران تحت تاثیر فرهنگ سامی بوده، عمیقا با مفاهیم دینی پیوند یافته و از همین رو متفکران جدید پیوسته پایه ریز نهضت های دینی بوده اند. کتاب حاضر، نخستین کتاب فلسفی اقبال لاهوری است و در واقع نخستین گزارش تاریخی اندیشه فلسفی در ایران به شمار می آید. وی در این کتاب ایده گرایی و واقع گرایی ایرانی را با موفقیت مورد بررسی، تجزیه و تحلیل قرار داده است. کتاب دارای دو بخش با عنوان های فلسفه ایران پیش از اسلام و دوگانه انگاری یونانی است. برخی مباحث جزیی تر مندرج در کتاب نیز عبارت اند از: ارسطوییان نوافلاتونی ایران، طلوع و افول خردگرایی در اسلام، تصوف ایرانی و اندیشه ایرانی در دوره های اخیر.

صحیح
شماره اشتباه
دسته بندی